Thứ Năm, ngày 04 tháng 8
năm 2016
BÚT KÝ CỦA NHÀ VĂN HOÀNG
QUỐC HẢI VỀ FORMOSA
Ngư dân: “Không! Đã bảo
không là không. Không đền bù. Tiền ấy đem làm sạch biển cho ngư dân. Chúng tôi
cần sinh sống lâu dài trên đất của tổ tiên đã tạo lập từ ngàn đời. Dân chài 4
tỉnh miền Trung này tới cả mấy chục vạn chứ ít đâu. Lại còn bao nhiêu, bao nhiêu
là người sống theo con cá nữa chứ, nó không đơn giản như các ông nghĩ. Các ông
hay nghĩ quẩn lắm, định đem vài tờ giấy bạc làm mờ mắt chúng tôi sao?”
Hoàng Quốc Hải
CHÚNG TÔI ĐI ĐIỀN DÃ –
HÀ TĨNH – FORMOSA
“… Không bao giờ loại
trừ được khả năng Formosa có thể tạo ra một thảm họa mới khiến cá chết trắng
suốt 3.000 cây số chạy dọc bờ biển Việt Nam.” (Lâm Nhân Huệ- Tổng thư kí Hội
thẩm phán môi trường quốc đảo Đài Loan)
Nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ
tịch Hội Nhà văn Việt Nam, chuẩn bị cho đoàn nhà văn chúng tôi đi thâm nhập
thực tế rất chu đáo.
Chúng tôi chọn Hà Tĩnh,
nơi có điểm nóng Formosa. Đoàn chúng tôi gồm nhà văn Hoàng Quốc Hải, nhà thơ
Trần Nhương, nhà văn Văn Chinh, nhà phê bình kiêm nhà giáo Bùi Việt Thắng, nhà
báo Kiều Mai Sơn trẻ nhất đoàn, khoảng ba chục tuổi. Số còn lại tuổi trên 60
đến dưới 80.
Chúng tôi khởi hành từ
Hà Nội lúc 9 giờ sáng ngày 18 tháng 7 năm 2016, trên một chiếc xe tốt nhất và
lớn nhất mà Hội Nhà văn đang sở hữu, cùng một lái xe trẻ tuổi, đẹp trai, ngoan
nết, giỏi nghề đó là Nguyễn Đăng Khôi.
Như đã hẹn trước, qua
Thành phố Vinh, chúng tôi đón nhà văn Đức Ban, nguyên Chủ tịch Hội văn nghệ Hà
Tĩnh, hiện là Chi hội trưởng chi hội nhà văn Việt Nam tại Hà Tĩnh. Cùng đi còn
có nhà văn Đàm Quỳnh Ngọc, phó Chủ tịch Hội văn nghệ Nghệ An.
Chúng tôi đi với tinh
thần tự túc từ ăn ở đến đi lại, không làm phiền địa phương. Thế nhưng các bạn
nhà văn, nhà báo, thậm chí học trò và cả phụ huynh của học trò thầy giáo Bùi
Việt Thắng, cứ nối nhau chiêu đãi … Nhân đây, chúng tôi xin bầy tỏ lòng biết ơn
đối với các bạn đã tiếp sức cho chúng tôi.
Nhờ sự sắp xếp của nhà
văn Đức Ban và sự giúp đỡ của Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Tĩnh, 8 giờ sáng ngày 19,
chúng tôi khởi hành tới Formosa. Bữa nay nhà thơ Nguyễn Ngọc Phú, phó Chủ tịch
Hội văn nghệ Hà Tĩnh cùng đi với đoàn.
Nhà báo Ngọc Vượng,
phóng viên thường trú báo Gia đình- Xã hội lái chiếc ô tô riêng của anh dẫn
đường. Tới khách sạn Mường Thanh, tiếp giáp với cổng phía Tây của Formosa, tất
cả đều dừng lại. Chờ chúng tôi vào trong cổng của Formosa, Ngọc Vượng mới quay
về.
Người hướng dẫn chúng
tôi thăm khu công nghiệp Formosa Hà Tĩnh là một cô gái thuộc bộ phận đối ngoại,
từng làm việc dưới quyền ông Chu Xuân Phàm, người phát ngôn khá ấn tượng trong
cuộc họp báo đầu tiên sau vụ cá chết. Cô đi cùng xe với chúng tôi. Cô có khuôn
mặt và mái tóc nom hao hao như các cô gái Trung Hoa, tôi hỏi:
– Xin lỗi, cháu là người
Việt hay người Hoa?
– Dạ, cháu là người Việt
ạ, cô gái đáp.
– Cháu tên chi, quê ở
đâu?
– Dạ cháu tên Dung, quê
ở Đà Nẵng.
– Cháu học ngoại ngữ tiếng
Trung, và làm phiên dịch?
– Dạ đúng.
Nhà văn Trần Nhương hỏi:
– Các bác có được chụp
ảnh không?
– Dạ được, nhưng chụp ít
thôi ạ.
Xe vừa khởi động chầm
chậm, tôi giơ máy ảnh chụp qua cửa kính. Lập tức người bảo vệ xộc ra đập tay
vào cửa la:
– Không được chụp ảnh!
Nom gương mặt anh có vẻ hậm hực, tức tối. Cảm thấy tội nghiệp, chỉ vì miếng cơm
manh áo!
Tội nghiệp cho cả nền
kinh tế nước nhà sau 30 năm đổi mới, vẫn thân phận kẻ làm thuê. Cao hơn nữa thì
đua nhau làm gia công như dệt may, giầy dép, đồ gỗ… và bà thứ trưởng Bộ Lao
động Thương binh và Xã hội còn hí hửng khoe trước: “Năm nay nước ta có số lao
động xuất khẩu cao nhất so với các năm trước.” Hình như những người lãnh đạo
chưa nuôi được ý chí tự cường, giúp dân thoát cảnh làm mướn. Nhà nước chưa một
lần khuyến khích người đi lao động nước ngoài phải chú ý học lấy nghề, để về
nước tham gia vào các ngành sản xuất mà chỉ thuần túy giúp họ đi bán sức lao
động.
Xe chúng tôi đi chầm
chậm trong khu vực có đường băng chuyền đặt trên cao, nom như một đoàn tầu điện
dài hun hút. Đường băng chuyền chạy từ phía bờ cảng Sơn Dương len lỏi vào khu
vực các nhà máy.
– Cháu giới thiệu qua về
Khu liên hợp này đi – Trong đoàn có người nói.
– Dạ, thưa các bác, xe
chúng ta đang chạy trong khu vực nhà máy của Công ty TNHH Hưng Nghiệp Formosa
Hà Tĩnh. Dự án khu liên hợp gang thép và cảng Sơn Dương do Formosa làm chủ đầu
tư có 3 hạng mục: Nhà máy luyện gang thép công suất 7, 5 triệu tấn/ năm; nhà
máy điện công suất 650 MW và cảng nước sâu Sơn Dương. Tổng diện tích của dự án
là 3.318,12 ha, trong đó diện tích mặt đất 2.025, 37 ha, diện tích mặt biển 1.
293, 35 ha.
– Cảng đón được tàu
trọng tải bao nhiêu tấn và độ sâu bao nhiêu mét, tôi hỏi.
– Dạ, cháu thấy tầu lớn
vẫn vào đây bốc hàng, còn trọng tải bao nhiêu cháu không rõ, độ sâu cháu cũng
không biết.
Theo tìm hiểu, Sơn Dương
thuộc loại cảng biển sâu nhất Việt Nam, độ sâu ổn định tới 20 mét, độ chênh
thủy triều không ảnh hưởng tới việc tàu ra vào. Cảng này, tàu 300. 000 tấn có
thể bốc xếp hàng thoải mái. Nghĩa là cả một Hạm đội lớn như Hạm đội 7 của Hải
quân Hoa Kỳ, cũng có thể cập cảng Sơn Dương và trú tránh an toàn.Với độ sâu ấy,
tầu ngầm cũng có thể ra vào dễ dàng.
Hơn nữa trên bờ cảng, còn diện tích mặt
đất khá rộng, vừa làm bến bốc, dỡ hàng hóa, khi cần có thể dẹp lại làm sân bay
dã chiến. Nghĩa là Sơn Dương có khả năng vừa là cảng thương mại lớn vừa là căn
cứ quân sự tuyệt hảo. Không thể hiểu, bằng cách nào mà Formosa lại chui được
vào tử huyệt này của nước ta? Lại nữa nó được xây dựng nhanh với tốc độ chóng
mặt, do 8 nhà thầu của Trung Hoa đại lục với cả vạn người họ ồ ạt kéo sang làm
việc hối hả một cách đáng ngờ!
Khu kinh tế Vũng Áng ở
chân núi phía bắc dẫy Hoành Sơn gồm các xã: Kỳ Nam, Kỳ Phương, Kỳ Lợi, Kỳ Long,
Kỳ Liên, Kỳ Thịnh, Kỳ Trình, Kỳ Hòa, Kỳ Ninh thuộc huyện Kỳ Anh. Tổng diện tích
hơn 30 km2. Nghĩa là nó chiếm hơn 1/10 diện tích của cả huyện này.
Xe của chúng tôi vẫn lăn
bánh trên những nẻo đường mà cô Dung chỉ dẫn. Không hiểu sao trong tôi lại nhen
lên từ ký ức, rằng lúc này tôi có cảm giác y hệt hồi những năm đầu của thập
niên 50 của thế kỷ 20, như tôi đang đi trong vùng địch tạm chiếm, mặc dù tôi
đang đi trên đất nước của tôi, và người chủ tạm này theo hợp đồng, họ chỉ làm
chủ có 70 năm thôi.Thực ra, theo luật pháp nước tôi, họ chỉ được phép thuê 50 năm,
còn 20 năm gian dối kia là do có kẻ tiếp tay. Cũng như Hồng Kông Trung Quốc chỉ
thuộc về người Anh có 99 năm. Nhưng Hồng Kông là nhượng địa.
Ngoài kia cảng Sơn Dương
mênh mang nước, biển xanh rờn. Trong khu liên hợp này, các nhà máy dường như
chưa khởi động. Tôi hình dung khi các nhà máy luyện gang thép và nhà máy điện
khổng lồ kia hoạt động đồng bộ, khí thải phun khói bụi lên trời thì từ Vinh và
Đồng Hới chắc nhận ra vị trí của Hà Tĩnh thật dễ dàng. Khu công nghiệp này khi
vận hành, nó sẽ phát thải lên trời, thải qua các nguồn nước, thải trong lòng
đất, trong đó có bụi than, có khí độc hóa chất, có chất rắn không hòa tan…
Vậy
là từ bầu trời, mặt đất, nguồn nước ngầm, dưới đáy biển sẽ đồng bộ nhận chất
thải độc của khu công nghiệp Formosa. Tuy nó mới chỉ súc rửa đường ống thôi, đã
hủy diệt môi sinh hơn 200 km biển chạy suốt bốn tỉnh, và không một sinh vật
biển nào từ tầng mặt đến tầng đáy có thể sống sót, từ các loài tôm cua cá nghêu
sò đến san hô rong tảo đều chết. Cá chết nổi trắng các bờ biển, một vụ đầu độc
kinh hoàng. Một vụ đầu độc khổng lồ có dự mưu chứ không phải vô tình. Một thảm
họa môi trường do con người gây ra với qui mô lớn như thế này, chưa từng một
lần xảy ra trên Trái đất.
Tại sao nói có dự mưu?
Có dự mưu là bởi thủ phạm có chuẩn bị, có tính toán cho hành vi và biết trước
hậu quả. Điều này đã được Chu Xuân Phàm, người phụ trách đối ngoại của Formosa
phát ngôn trước báo chí và lãnh đạo địa phương sau mấy ngày cá chết. Vẻ mặt
giận dữ, thái độ ngông ngạo, lời nói xấc xược, y lớn tiếng quát hỏi: “Muốn cá
hay muốn thép? Chọn tôm cá hay chọn thép? Muốn cả hai thì đến Thủ tướng cũng
không làm được”.
Như vậy là cả Chu Xuân
Phàm và lãnh đạo Formosa Hà Tĩnh, đều biết rõ tác hại của hóa chất mà họ dùng
để súc rửa đường ống.Thật là một tội ác đã được sắp đặt.Vậy mà còn có kẻ bênh
che.
Sau đó Formosa chối tội,
đuổi Chu Xuân Phàm về Đài Loan. Chúng tôi thường bảo Chu Xuân Phàm thuộc trường
phái hiện thực trần trụi.Và chính những lời thú tội của Phàm cũng là một bằng
chứng phạm tội quả tang.
Vậy là kẻ thủ ác đã công
khai thách thức và công khai thú tội. Đây là loại tội phạm môi trường, nhân
chứng vật chứng có đủ. Vấn đề còn lại là luật pháp Việt Nam phải khởi tố và Tòa
án phải xét xử, phải truy tố chứ không thể chỉ xin lỗi rồi cho qua.
Hai đứa trẻ
vì đói mà cướp mẩu bánh mì và vài thứ trị giá có 45.000đ còn phải ngồi tù,vì
Tòa tuyên đó là hành động gây nguy hại cho xã hội.Thế thì kẻ đầu độc môi
trường, tàn sát vô vàn sinh vật biển suốt một dải dài hơn 200 cây số, làm tê
liệt nhiều ngành kinh tế và ảnh hưởng xấu tới đời sống hàng mấy chục vạn người.
Và nửa thế kỷ sau chắc gì môi trường đã có thể hồi sinh.Thử hỏi tội ác ấy có
nguy hiểm cho xã hội không? Có xứng đáng để truy tố không, hay nó không nguy
hại bằng hai đứa trẻ cướp mẩu bánh mì? Đây còn chưa kể đến cú sốc tâm lý cực
lớn đối với mọi người, đặc biệt là đối với trẻ em thì việc sang chấn thần kinh,
sang chấn tâm lí sẽ ảnh hưởng suốt cuộc đời. Liệu Formosa và những kẻ rước
Formosa vào có thể đền bù được tội ác này không?
Đi 16 km, được một góc
khu công nghiệp Formosa, cũng tức là chúng tôi chỉ được phép cỡi ô tô xem nhà
xưởng và sắt thép trong phạm vi đó.
Tiếp theo chúng tôi vào
thăm bà con ngư dân tái định cư ở Đồng Yên thuộc xã Kỳ Lợi huyện Kỳ Anh. Một
con đường chạy giữa hai dẫy nhà thưa thớt. Đây là khu vực của các gia đình ngư
dân tái định cư. Trời nắng nóng như thiêu, nhiệt độ ngoài trời đến 40 độ C, bốn
bề không một bóng cây. Các nhà cất còn tạm bợ, nhiều nhà chưa hoàn thiện.
Chúng
tôi ghé một ngôi nhà nhỏ ven đường. Ngôi nhà vừa cất xong, chỉ có tường vách,
không thấy một thứ đồ đạc gì đáng giá ngoài đống lưới cuốn gọn trong góc nhà cỡ
chừng một mét khối. Một người phụ nữ bế con bên nách nhìn ra đường vẻ ngơ ngác.
Chúng tôi bước vào nhà hỏi chuyện. Được biết dẫy nhà lơ xơ đây thuần dân tái
định cư của xã Kỳ Lợi, tất cả đều là ngư dân bám biển sống từ nhiều đời.
Nơi
tái định cư có tên là xóm hoặc làng Đồng Yên. Gọi là Đồng Yên, nhưng lòng người
lại không yên. Chị chủ nhà tên Nguyễn Thị Vinh, sinh năm 1982, tuổi Nhâm tuất.
Nhà văn Trần Nhương trêu: “Nhâm tuất – con chó vàng, giàu rồi, lo gì”.
Như đụng vào nỗi lòng
đang lo lắng buồn đau, chị Vinh than thở:
– Ông ơi, con đang lo
không biết sống sao đây. Mấy tháng nay thuyền úp bến, lưới chồng đống khô rang,
thèm con tôm con cá đến xót cả ruột. Chị Vinh có hai con nhỏ, bốn tuổi và hai
tuổi. Chồng, anh Nguyễn Văn Tâm sinh năm 1975.
Thấy tôi ghi tên tuổi
của vợ chồng chị Vinh, bà con xóm giềng kéo đến rất đông. Họ không cần biết
chúng tôi là ai. Tất cả đòi ghi tên và số người trong nhà. Nguyễn Thị Thơ 55
tuổi, chồng là Hoàng Văn Từ 55 tuổi, nhà có 10 khẩu. Thôi thế nhà em xong rồi.
Bà Thơ vừa quay ra, người khác đã len vào xướng danh.
Nhà văn Trần Nhương giải
thích:
– Bà con ơi, chúng tôi
là khách qua đây chứ không phải cơ quan công quyền gì đâu. Bà con không để ý,
vẫn cứ đòi ghi tên – Hoàng Kham, bác ghi đi. Nhà em 10 khẩu, 4 lao động biển.
Tôi hỏi xen: – Thế bây
giờ bà con đã đi biển được chưa?
– Chưa! Nước vẫn còn
ngứa lắm. Trong lộng chưa thấy có cá tôm gì.
– Thế ra khơi được chứ
ạ?
– Khơi thì được nhưng
phải có thuyền lớn. Mới lại đánh bắt về bán cho ai. Dù cá sạch, dân vẫn không
dám ăn. Nhà nước chưa hướng dẫn chỉ số an toàn, chưa có chỉ dẫn gì hết, ai dám
mạo hiểm.
– Bác ơi, em Nguyễn Văn
Thành 57 tuổi, nhà 8 khẩu.
– Em Nguyễn Bá Thạch 62
tuổi, nhà 6 khẩu.
– Em Phạm Minh 54 tuổi,
nhà 8 khẩu v.v…
Tất cả bà con đều là ngư
dân thuộc xã Kỳ Lợi.
Chúng tôi hỏi:
– Từ ngày phải ngừng đi
biển, bà con có được Nhà nước hỗ trợ gì không?
– Dạ có, mỗi khẩu một
tháng được 15 kí gạo. Nhưng bác bảo chỉ có hạt gạo không sống sao nổi. Còn trăm
thứ khác phải tiêu pha chứ. Trước, mọi thứ chi tiêu đều lấy từ biển. Không biết
rồi đây sẽ sống ra sao.
– Các bác có làm gì thêm
để kiếm tiền không?
– Trước Formosa thuê lặn
18 triệu, nay họ gọi thuê 50 triệu, chẳng ai đi.
– Sao lại không đi?
– Đi cho mà chết à. Tôm
cá còn chẳng sống được. San hô, hoa đá còn chết. Chết tiệt, chẳng còn gì cả.
Mình lặn xuống cho toi mạng à. Đã có người chết vì lặn thuê cho họ rồi đấy.
Tôi gợi chuyện bà con:
– Vậy chớ bây giờ Nhà
nước hỗ trợ cho bà con chuyển nghề. Rồi trong nhà có thanh niên mạnh khỏe, Nhà
nước đào tạo nghề rồi cho sang Đài Loan lao động, bà con có ưng không?
– Không! Chúng em suốt
đời bám biển. Nay làm rừng, làm ruộng không làm được, không sống được. Con cái
dốt nát, chữ nghĩa ít. Các ông cho học vớ vẩn rồi cho sang Đài Loan. Họ nhận
vào làm việc tay chân vài tháng rồi kêu hết việc. Họ hỏi có biết vận hành máy
móc không. Không biết, họ tống về. Thế là ôm nhau chết đói cả lũ.
– Vậy nguyện vọng bà con
thế nào?
– Chúng tôi muốn biển.
Muốn Nhà nước bắt Formosa làm sạch biển cho chúng tôi sinh sống. Muốn Nhà nước
tống cổ Formosa đi thì chúng tôi mới yên tâm làm ăn.
– Tôi nói, nếu Nhà nước
đền bù thỏa đáng, bà con nghĩ sao?
– Không! Đã bảo không là
không. Không đền bù. Tiền ấy đem làm sạch biển cho ngư dân. Chúng tôi cần sinh
sống lâu dài trên đất của tổ tiên đã tạo lập từ ngàn đời. Dân chài 4 tỉnh miền
Trung này tới cả mấy chục vạn chứ ít đâu. Lại còn bao nhiêu, bao nhiêu là người
sống theo con cá nữa chứ, nó không đơn giản như các ông nghĩ. Các ông hay nghĩ
quẩn lắm, định đem vài tờ giấy bạc làm mờ mắt chúng tôi sao?
Được bà con dạy cho một
bài học,tôi chưa kịp đáp lời. Một ông già nom có vẻ đàng hoàng chững chạc, nhìn
thẳng vào mắt tôi, ông hỏi:
– Có thật các ông muốn
ngư dân chúng tôi chuyển nghề, để trao biển cho Trung Quốc không? Đời đời dân
tôi bám biển là để giữ biển. Giữ biển là giữ nước đấy.
Câu hỏi vỗ mặt của người
dân chài khiến tôi bàng hoàng. Chưa kịp nói lời xin lỗi, ông đã bỏ đi.
Đúng là dân biển ăn sóng
nói gió, chém to kho mặn, đã nói một là một, hai là hai.
Chia tay bà con, chúng
tôi ra bãi biển Vũng Áng. Trời nắng chang chang, biển đầy ắp nước. Nước xanh
ngăn ngắt, sóng vỗ lăn tăn như mời gọi mà không ai dám nhúng tay xuống nước.
Bãi cát trắng phau. Những con thuyền thúng úp sấp nom như những nấm mồ. Những
con thuyền dài bọc phủ ni lông trắng toát, nom như những ngôi mộ mới vừa chôn
cất. Mép nước san sát những con thuyền bỏ biển neo đậu, bập bềnh theo nhịp sóng
vỗ, như một điệu ru buồn.
Nhìn cảnh tượng đau lòng,
lại nhớ đọc mạng, thấy các đại biểu Quốc hội đang làm nóng hội trường về chuyện
Formosa.
Ông Trương Trọng Nghĩa
đại biểu đoàn thành phố Hồ Chí Minh đề nghị Quốc hội phải thảo luận vấn đề
Formosa.
Rõ ràng Formosa tàn sát
môi trường biển miền Trung là một sự kiện động trời.
Đại tướng Đỗ Bá Tỵ, phó
Chủ tịch Quốc hội: “Câu hỏi đặt ra là môi trường khi nào được khắc phục, nghề
cá của ngư dân đến khi nào khôi phục được? Nếu không trả lời được những câu
hỏi, không có dự kiến, giải pháp đủ mạnh sẽ rất khó lường, không chỉ là câu chuyện
kinh tế mà còn nhiều vấn đề khác… Tôi thấy vụ việc Formosa còn là vấn đề tiềm
ẩn lâu dài. Nếu không lường trước, tình hình sẽ còn diễn biến hết sức phức tạp.
Vấn đề ở đây không chỉ đơn giản là kinh tế mà còn gắn với quốc phòng, an ninh.”
Có đại biểu đòi lập Ủy
ban giám sát đặc biệt Formosa.
Ông Hà Ngọc Chiến, Chủ
tịch Hội đồng dân tộc của Quốc hội nêu vấn đề:
“Chính phủ cần làm rõ
nguyên nhân chủ quan liên quan đến việc phê duyệt, thẩm định dự án này. Bởi vì
theo thông tin, đây là dự án nước ngoài rất lớn nhưng được phê duyệt rất nhanh.
Đánh giá tác động môi trường cũng được phê duyệt rất nhanh. Rồi họ đòi hỏi ưu
đãi nọ, ưu đãi kia cũng được phê duyệt rất nhanh. Và cuối cùng hậu quả tai hại
cũng rất nhanh”.
Có đại biểu Quốc hội còn
đề nghị đem vấn đề Formosa ra trưng cầu dân ý.
Ông Trần Hoàng Ngân đại
biểu Thành phố Hồ Chí Minh nói: “Khi giải quyết vấn đề Formosa phải xem đây là
dự án quốc gia. Các Ủy ban của Quốc hội phải tăng cường giám sát đã trả lời
thỏa đáng cho cử tri dự án này có xứng đáng tồn tại không, theo quan điểm của
cá nhân tôi là không”.
Luật sư Trương Trọng
Nghĩa đoàn Tp Hồ Chí Minh nói về Formosa có đề cập đến ý kiến của cử tri: “Cử
tri cũng đặt câu hỏi là cho đến nay chưa thấy các đại biểu Quốc hội ở các tỉnh
miền Trung và các Ủy ban của Quốc hội có ý kiến gì cả, chí ít là cũng có thông
tin, chí ít là dự kiến sẽ làm gì”.
Vậy là các đại biểu Quốc
hội đã phản ánh trung thực nguyện vọng của dân. Dân muốn được thông tin minh
bạch. Dân muốn truy cứu trách nhiệm người lập và người phê duyệt ưu đãi dự án
Formosa nhanh đến chóng mặt. Dân không muốn có Formosa.
Rời Vũng Áng, đoàn chúng
tôi vào Thiên Cầm. Biển đẹp như mơ, bãi cát thoải, đây đó có một vài chiếc dù
xòe to, dăm chiếc ghế nhựa xanh đỏ để chụm, chờ khách. Bãi tắm Thiên Cầm bình
thường ai đã ghé thăm vào mùa nóng, khó có thể cầm lòng đi nơi khác. Phải nói
vẻ đẹp của bãi Thiên Cầm có sức gợi cảm đến mê hồn. Vậy mà mùa hè này nó trở
nên đìu hiu, cô quạnh. Các quán hàng trên bến vắng teo. Chủ quán nọ nhìn sang
chủ quán kia chuyện vãn.
Tôi hỏi cô Tám Hạnh –
một chủ quán, việc kinh doanh hàng họ thế nào.
Cô ngáp dài uể oải đáp:
– Chán lắm bác ơi, ế
lắm. Từ đầu tháng tư, sau vụ cá chết trắng biển, khách qua đây đi vội như đi
qua vùng có bệnh dịch chứ không ghé nghỉ như mọi năm. Mọi năm vào cữ này, chúng
cháu bận túi bụi từ sáng sớm đến nửa đêm.
– Quán nhà ta có mấy
người phục vụ.
– Nhà cháu có 12 người,
nhận thêm 8 người giúp việc.
– Năm nay vắng khách, cô
cho người giúp việc nghỉ hết à.
– Thôi thì cầm cự nuôi
nhau tạm bác ạ, đuổi họ đi đâu. Ở đây nó định hình công việc rồi. Rời biển là
chết đói.
– Nếu Nhà nước hỗ trợ
cho cô chuyển nghề, cô có ưng không.
– Không. Nhà nước để
tiền ấy với tiền Formosa đền bù, làm sạch biển cho dân chúng cháu làm ăn thôi.
Không lấy đền bù, cũng không đi đâu cả, dân chúng cháu đã có kiến nghị cả rồi.
Sáng sớm, chúng tôi ra
cảng cá Cẩm Nhượng. Thuyền về bến, tôm cá lèo tèo. Thấy một tốp gần chục phụ nữ
ngồi bới đống rong rêu nhặt ốc, sò và cá lẹp. Lại một tốp đang phân loại tôm
đóng vào thùng xốp.
Tôi hỏi ông chủ có tên Trần
Kỳ khoảng ngoài 50 tuổi.Ông Kỳ chỉ tay về phía những con thuyền bên mép nước
nói:- 15 thuyền về bến mà chỉ có bằng này sản phẩm, chừng năm, sáu chục cân.
Ông cho biết biển Thiên Cầm nằm về phía cực bắc của Hà Tĩnh, nên ít chịu ảnh
hưởng. Nhưng sản lượng đánh bắt tụt hẳn, chỉ bằng một phần tư, một phần năm các
vụ trước. Giá cả cũng tụt quá nửa. Có đánh bắt về cũng không bán được cho ai.
– Vậy ông đóng các thùng
tôm kia chở đi bán ở đâu?
Ông Trần Kỳ cười như
mếu:
– Chở ra Vinh, ra Thanh
Hóa, ra Hà Nội bán cho các bác chứ chở đi đâu. Bây giờ làm ăn chán lắm. Tôi có
hai thuyền đánh cá, phải cho ra đánh bắt tận Quảng Ninh. Mong sao biển sạch trở
về làm ăn như cũ.
Chúng tôi gặp nhiều
người khác nhau, từ ngư dân trực tiếp đi biển, đến người thu gom phân phối; người
chế biến các sản phẩm như làm nước mắm, buôn bán cá, tôm, mực khô, người chở xe
thồ, xe điện, người kinh doanh nhà hàng, khách sạn, tất cả họ đều mong muốn
biển sạch để được làm ăn như cũ. Trước khi biển bị Formosa đầu độc chẳng nói
làm gì, nay là ước mơ của dân biển sao cho trở về được cái ngày xưa ấy.
Trở lại các vấn đề của
dự án Formosa. Cái gì cần nói, các đại biểu Quốc hội đã nói cả rồi. Chỉ tiếc
các cơ quan quản lý Nhà nước ta, nghiệp vụ mỏng quá. Ngay như Bộ Tài nguyên-
Môi trường, cuối năm 2015 vào kiểm tra các chỉ số môi trường của Formosa vẫn
cảm thấy bình yên.
Các cấp lập và phê duyệt
dự án cũng không hình dung được khu công nghiệp sẽ hoạt động như thế nào, do đó
không đặt ra các tiêu chí đảm bảo môi trường như một điều kiện tiên quyết để phê
duyệt dự án.
Đọc một đoạn sau đây, sẽ
hình dung ra tất cả: “Khu kinh tế Vũng Áng được Thủ tướng Chính phủ thành lập
theo quyết định số 72/2006 QĐ-TTg ngày 3.4.2006 có diện tích 2.278,1 ha là khu
kinh tế đa ngành đa lĩnh vực với trung tâm:
– Phát triển các ngành
luyện kim với lợi thế tài nguyên, nguồn nguyên liệu, các ngành công nghiệp gắn
với khai thác cảng biển, khu công nghiệp trung tâm nhiệt điện và lọc dầu.
– Phát triển đồng bộ khu
liên hiệp Vũng Áng – Sơn Duơng bao gồm đầu tư khai thác có hiệu quả khu liện
hợp cảng, phát triển dịch vụ cảng và các dịch vụ vận tải để tạo thành một trong
những cửa ngõ ra biển quan trọng của bắc Trung Bộ.
– Xây dựng khu đô thị mới
Vũng Áng đồng thời ưu tiên phát triển du lịch sinh thái, khu du lịch nghỉ dưỡng
biển trở thành các điểm du lịch quan trọng trong tuyến du lịch ven biển bắc
Trung Bộ.
Đúng là các nhà lập kế
họach phát triển kinh tế không tưởng, và lãng mạn hơn nhiều các nhà thơ lãng
mạn.
Truớc hết, không bao giờ
chủ nhân Formosa lại đầu tư khai thác mỏ quặng nằm sâu trong lòng đất hàng trăm
mét. Lại còn muốn biến nơi đây thành “thành phố sinh thái du lịch nghỉ duỡng
quan trọng trong tuyến du lịch ven biển miền Trung.”
Rõ ràng họ không hiểu
luyện thép, lọc hóa dầu, nhiệt điện là những ngành công nghiệp bẩn, độc hại
hàng đầu, làm sao lại có thành phố du lịch sinh thái song hành được. Bởi vậy
rất khó tìm được nước nào chịu hy sinh môi truờng cho nhà đầu tư loại công
nghiệp này.
Chẳng thấy, nó mới súc
rửa đường ống đã làm cho nhiều ngành kinh tế miền Trung lao đao, cả mấy trăm
ngàn người bị ảnh hưởng xấu. Tôm cá không đánh bắt được, biển chết, kinh doanh
du lịch và nhiều ngành phụ trợ khác tê liệt. Nếu còn dung dưỡng Formosa, chắc
chắn họ sẽ biến không chỉ Hà Tĩnh thành bãi chứa rác thải nguy hiểm ,và nó
không chỉ đe dọa về môi trường sinh thái, mà nó còn nguy hiểm tới cả an ninh
quốc phòng như tướng Đỗ Bá Tỵ cảnh báo.
Khi ông Hồng Phú Nguyên
(Hong Fu Yan) Chủ tịch tập đoàn nhựa và sợi Formosa Đài Loan phủ nhận Formosa
Hà Tĩnh tàn sát môi truờng biển, bà Lâm Nhân Huệ ( Lin Jen Hui) Tổng thư kí Hội
thẩm phán môi truờng Đài Loan nói: “Nếu Tập đoàn tin rằng họ bị kết tội oan
uổng, tại sao họ lại xin lỗi và bồi thường 500 triệu USD?” Và điều này mới thực
sự quan trọng. Bà Lâm Nhân Huệ nói tiếp: “Nếu Formosa chính thức họat động và
xả tới 45.000 m3 nước thải /ngày, đúng như mức Bộ Tài nguyên – Môi truờng của
Việt Nam cho phép thì tầm vóc của thảm họa kế tiếp sẽ lớn gấp nhiều lần. Nói cách
khác, không bao giờ loại trừ được khả năng Formosa có thể tạo ra một thảm họa
mới khiến cá chết trắng suốt 3.000 cây số bờ biển chạy dọc Việt Nam” (Nguồn:
Người Việt 15.7.2016).
Chớ coi thường lời cảnh
báo nghiêm khắc mang tính khoa học và xây dựng của một người có trách nhiệm và
có lương tri. Hơn nữa bà Lâm Nhân Huệ còn là đồng bào gần gũi của Tập đoàn công
nghiệp Formosa.
Hãy nghe thêm một ý kiến
nữa của ngài nghị sĩ Su Chih Feng, cựu thị trưởng Văn Lâm (Đài Loan) cho rằng:
“Formosa là con quái vật khổng lồ, do đó phải cẩn trọng và cứng rắn khi hợp tác
với tập đoàn này” (Nguồn ZingVN).
Nhân đây xin nói thêm về
giá trị của biển Việt Nam. Trước hết phải nói, nước ta không phải là một nước
nhỏ.
Xin mọi người đừng có tự ti.
Nước ta có gần một trăm
triệu dân,về dân số đứng thứ 14 trên thế giới. Nếu biết khai thác có hiệu quả
tiềm năng trí tuệ và sức lao động, khối người này có thể làm cho bất cứ một
quốc gia nào giàu mạnh. Ấy là chưa nói đến truyền thống lịch sử, văn hóa và tố
chất của nguời Việt Nam. Diện tích đất đai chỉ có hơn 320.000km2 cũng không
phải là quá chật. Song ta có thế mạnh về biển, bờ biển trải dài từ Bắc vào Nam
tới 3.260km, và không gian biển của ta tới trên một triệu km2, gấp gần bốn lần
diện tích đất liền.
Nhiều tài nguyên khoáng sản trong lòng biển. Một phần rất
nhỏ tài nguyên đó ta đang khai thác: dầu và khí đốt. Tài nguyên về hải sản cũng
không nhỏ. Ta chưa có thống kê, nhưng các nước bạn như Thái Lan, riêng nguồn
lợi về hải sản đã chiếm 2% GDP, còn Indonesia, nguồn lợi này chiếm tới 5% GDP.
Do đó biển là không gian sinh tồn, có tiềm năng dồi dào để nuôi sống con người
và phát triển đất nước trong hiện tại và cả tương lai. Trái lại trên mặt đất,
các tài nguyên thiên nhiên như rừng và than đá, ta khai thác gần như cạn kiệt.
Các loại khoáng sản khác đều có nhưng trữ lượng không đáng kể, không đủ khai
thác công nghiệp. Về đất đai nông nghiệp, chủ yếu dựa vào vựa lúa đồng bằng Nam
Bộ, thì đang bị đe dọa nghiêm trọng vì nguồn nước do Trung Quốc khống chế từ
thượng nguồn. Nếu quan hệ hai nước xấu đi, Trung Quốc sẽ đóng nước mùa khô và
xả nước mùa lũ, vựa lúa Nam Bộ trở nên úng lụt và khô mặn. Nghĩa là đồng bằng
Nam Bộ chẳng còn lợi thế gì nữa. Và an ninh lương thực quốc gia trở nên bấp
bênh, khó lường.
Nên nhớ giới thống trị
Trung Hoa từ cổ xưa tới nay, trừ những điều nhân nghĩa thì không việc tàn bạo
nào họ không dám làm. Ngay cả giết hàng loạt dân họ chỉ vì nghi kị vu vơ, họ
cũng không ngần ngại, huống chi đối với láng giềng mà họ đang mưu toan thôn
tính.
Trung Quốc không hề có
bạn bè. Họ luôn đặt các nước vào hàng tôi tớ, phụ thuộc, hoặc thù địch.
Cho nên bằng mọi giá
phải giữ cho môi trường sinh thái biển lành mạnh, phải tác động trở lại cho môi
trường biển miền Trung sớm phục hồi. Ngư dân không chỉ đánh bắt hải sản mà còn
là đội quân giữ biển, giữ tài nguyên, và giữ chủ quyền quốc gia. Vắng họ, lập
tức có kẻ khác thế chân ngay. Và kẻ thù không mong gì hơn ngư dân nước ta bỏ
biển. Vì vậy phải tăng cuờng phương tiện cho ngư dân miền Trung đánh bắt xa bờ,
thay vì hỗ trợ cho họ đổi nghề. Và nên nhớ, biển mới là cứu cánh cho sự sống
còn, và sự bứt phá của cả dân tộc trong thế kỷ 21 này.
Mệnh nước đang nằm trong
tay Quốc hội, trong tay bộ máy quyền lực Nhà nuớc. Hãy thuận theo ý dân mà chèo
lái con thuyền dân tộc vượt qua khúc quanh lịch sử hiểm nguy này.
Nếu muốn giữ cho mệnh
nước trường tồn, phải giữ cho bằng được môi trường sinh thái biển trong lành và
bình yên. Như vậy, chấp nhận Formosa tồn tại là điều không thích hợp. Vẫn chưa
muộn, nếu ta phạt Formosa hành vi đầu độc môi trường, khởi kiện Formosa gây
thảm họa môi trường, và cuối cùng là mời họ ra khỏi nước ta.
Nếu không, thì như lời
bà Lâm Nhân Huệ, Tổng thư kí Hội thẩm phán môi trường quốc đảo Đài Loan đã cảnh
báo: “… Không bao giờ loại trừ được khả năng Formosa có thể tạo ra một thảm họa
mới khiến cá chết trắng suốt 3.000 cây số bờ biển chạy dọc Việt Nam.”
“Formosa là con quái vật
khổng lồ, phải cẩn trọng và cứng rắn khi hợp tác với Tập đoàn này!”. Đó là lời
cảnh báo, cũng của một người Đài Loan.
ABS
Được đăng bởi Huu Nguyen
vào lúc Thứ Năm, tháng 8 04, 2016
